Hoe mis was het op het Zandpad? Ging het maar om een paar incidentele gevallen van mensenhandel of zat het structureel fout? Hoogleraar criminologie Dina Siegel stelde een half jaar geleden in het radioprogramma Argos dat er sprake was van een ‘mensenhandelhype’ die tot de sluiting van het Zandpad heeft geleid waardoor zo’n 300 prostituees hun werkplek kwijt raakten. De sluiting van het Zandpad was ondoordacht en overhaast, aldus Siegel. Deze week is het onderzoeksrapport uitgekomen zodat we eindelijk kunnen nagaan of de beweringen van Siegel hout snijden.

Siegel baseert zich met name op de interviews met een dertigtal prostituees van het Zandpad. Een deel van de vrouwen zegt inderdaad dat zij nooit iets gemerkt hebben van mensenhandel op het Zandpad, zo is te lezen in het onderzoeksrapport. Al liepen er wel enkele pooiers rond, geven ze toe. Het viel allemaal wel mee, aldus de vrouwen. Misschien was bij 10 procent van de vrouwen sprake van mensenhandel, aldus een van hen.

Daar tegenover staat de geheime politierapportage op basis waarvan de burgemeester, met instemming van de volledige Utrechtse gemeenteraad, heeft besloten om onmiddellijk de vergunning van de vijf exploitanten op het Zandpad in te trekken. In de rapportage wordt gesproken over omvangrijke zaken van mensenhandel op het Zandpad waarbij verschillende vrouwen ernstig zijn mishandeld. En je mag aannemen dat er, gezien de geringe aangiftebereidheid bij mensenhandel, nog wel meer gevallen van mensenhandel waren. De wijkagent van het Zandpad zegt in het rapport van Siegel dat ‘heel veel vrouwen op het Zandpad een pooier hadden’.

Het politierapport is inderdaad geheim. De exploitanten beschikken echter wel over het rapport. Tot nu toe heeft geen enkele exploitant echter de behoefte gevoeld om het rapport aan een journalist door te spelen. Kennelijk hebben ze daar geen belang bij.

Vraag is ook hoe representatief de dertig prostituees zijn die in het onderzoek van Siegel zijn geïnterviewd. Toch een relevante vraag die in een wetenschappelijk onderzoek beantwoord zou moeten worden. Maar dat gebeurt niet. Siegel schrijft dat de zogeheten ‘sneeuwbal-methode’ is gebruikt waarbij de ene vrouw de andere vrouw aandraagt. Ik vraag me dan af of niet een deel van de vrouwen door de exploitanten naar voren is geschoven om te vertellen hoe goed het allemaal geregeld was op het Zandpad.

Siegel blijkt in haar onderzoeksrapport niet hard te kunnen maken dat er slechts sprake was van enkele gevallen van mensenhandel. Integendeel, op basis van haar rapport ligt het meer voor de hand om de conclusie te trekken dat er iets grondig mis was op het Zandpad en dat de gemeente terecht de vergunningen van de exploitanten heeft ingetrokken.

Het verwijt dat je de gemeente wel kunt maken is dat ze geen plan B hadden voor de prostituees die vrijwillig op het Zandpad werkten. Want eigenlijk was al in 2008 duidelijk, zo blijkt uit het rapport Signalen Mensenhandel Zandpad van de gemeente, dat het goed mis was op het Zandpad. Hulpverleningsinstelling HAP spreekt in dit rapport over ‘piepjonge’ Bulgaarse meisjes en pooiers op het Zandpad en de politie over een ‘gigantisch probleem’.

Opvallend is dat de pers de beweringen van Siegel klakkeloos heeft overgenomen, inclusief het radioprogramma Argos. Terwijl het onderzoeksrapport nog helemaal niet beschikbaar was. Van een radioprogramma met zo’n naam zou je toch een wat meer kritische houding verwachten. Kennelijk zijn wij journalisten heel kritisch en argwanend als het over de overheid gaat maar zodra een professor wat beweert gaan we er vanuit dat het dan wel waar zal zijn. Want die heeft er voor doorgestudeerd.

Mario Gibbels